Vào một tối thứ Tư của tháng 9 năm ngoái, hàng ngàn nhân viên và khách hàng của Tập đoàn SunEdison đã góp mặt tại đêm nhạc House of Blues tại Disneyland.

Ông lớn trong ngành phát triển năng lượng tái tạo này đã dành đêm cuối cùng trong chuỗi chương trình thương mại năng lượng mặt trời lớn nhất ở Bắc Mỹ để tung ra một chiến dịch quảng bá thương hiệu và logo mới đầy màu sắc. Những chiếc áo phông và vòng tay đặc biệt cũng được chuẩn bị riêng cho sự kiện này.

Nhưng đêm đó, logo mới đã không xuất hiện. Và còn có thêm một sự vắng mặt của những người đứng đầu SunEdison, bao gồm cả Giám đốc Điều hành Ahmad Chatila.

Chúng ta có thể nhanh chóng nhận ra rằng đã xuất hiện nhiều thứ quan trọng hơn khiến các nhà lãnh đạo của SunEdison phải lo lắng.

Từng là ngôi sao một thời của Phố Wall và nhà vô địch phát triển, SunEdison đã sớm sa thải hơn 1,000 nhân viên. Những hợp đồng mua bán dự án và công trình phát triển năng lượng cũng sẽ bị hủy bỏ. Đến ngày 22 tháng 3, khi chuyên trang Debtwire về các vấn đề nợ nần đã cho biết công ty đang thảo luận về tái cơ cấu các khoản nợ, cổ phiếu của nó đã tụt xuống 95% so với tuần 52 trước đó.

Ngày hôm nay, SunEdison đang trên đà phá sản. Ủy ban Chứng khoán và Thị trường Chứng khoán (SEC) cùng Bộ Tư pháp đang tiến hành điều tra các hoạt động tài chính của công ty này.

Công ty đã phải đối mặt với hàng loạt các vụ kiện tụng, trong đó có một vụ kiện từ chính công ty con của nó về việc đã chiếm đoạt trái phép 231 triệu đô, sử dụng khoản tiền này để trả nợ thay vì phát triển năng lượng mặt trời như đã thỏa thuận trước đó.

Những cuộc phỏng vấn với nhà sáng lập kiêm cựu Giám đốc Điều hành, cùng các cựu nhân viên, cho thấy tham vọng tăng trưởng điên cuồng của SunEdison, đòi hỏi sự mua bán và vay nợ không ngừng.

Thời đầu, các ngân hàng vui vẻ cung cấp mọi nguyên liệu tài chính cần thiết. Nhưng khi công ty bị đẩy đến giới hạn về cơ cấu tài chính và phát triển quá vội, quá lớn, các nhà đầu tư đã quay lưng và thắt chặt hầu bao. Để đến cuối cùng, SunEdison bị trượt dốc quá xa khỏi ý tưởng ban đầu mà nhà sáng lập Jigar Shah đã viết trong một bài luận của ông khi còn là sinh viên MBA tại Đại học Maryland.

“Cốt lõi của SunEdison là một công ty xây dựng đơn điệu, có được lòng tin từ các tổ chức đầu tư chỉ nhờ vào sự đơn điệu đó và biết cách quản lý rủi ro,” Shah, nay đã bước sang tuổi 41, trả lời trong một buổi phỏng vấn. Nhưng các nhà quản lý cấp cao lại “không muốn đơn điệu, họ muốn trở thành một công ty công nghệ cao.”

Người phát ngôn của SunEdison cũng như các công ty con từ chối bình luận thêm. Cuộc đời có nhiều điều nhưng thật đáng tiếc cho SunEdison và các nhà đầu tư của nó. Trong vòng hơn một thập kỉ, công ty này đã chi phối công việc phát triển, tài trợ, xây dựng và vận hành các dự án năng lượng tái tạo cho hàng loạt công ty, cơ quan và tổ chức.

Chẳng hạn như, SunEdison sở hữu cơ sở năng lượng mặt trời Regulus 82 MW tại Quận Kern, là nguồn cung cho Edison miền Nam California. Vào tháng 1, công ty này đã đồng ý cung cấp mái che năng lượng mặt trời cho 25 trường tiểu học, trung học cơ sở và trung học phổ thông ở California.

Năm ngoái, Tạp chí Đánh giá Công nghệ MIT đã xếp SunEdison vào vị trí thứ sáu trong số các công ty khôn ngoan nhất nước Mỹ, với lý do “sự bành trướng mạnh mẽ các sản phẩm năng lượng tái tạo và việc xây dựng được một nền kinh doanh cung cấp điện cho các nước đang phát triển.”

Từ năm 2002, công ty đã tạo ra được hơn 4,3 GW từ các dự án tái tạo, đủ để cung cấp năng lượng cho hơn 700,000 hộ gia đình. Công ty cho biết, năm ngoái nó nắm trong tay hơn 2,9 GW đang được thi công và hơn 7,9 GW khác đang trên đà tiến hành.

Ý tưởng ban đầu của Shah là lấp đầy khoảng trống trong thị trường năng lượng mặt trời mới nổi bằng một công ty bán nguồn năng lượng mà không cần tốn thêm kinh phí xây dựng trang trại năng lượng mặt trời.

Hai bên hợp tác sẽ kí một hợp đồng mang tên thỏa thuận mua bán năng lượng. Hợp đồng này sẽ giúp khách hàng mua được máy phát năng lượng mặt trời với chi phí cố định mà không phải trả thêm bất cứ khoản nào.

Việc xây dựng sẽ do các nhà đầu tư tài trợ, và đổi lại, họ kiếm lời từ nguồn tiền thu được sau dự án.

Shah vẫn luôn nung nấu ý tưởng này trong đầu cho đến năm 2003, ông nghỉ việc tại BP Solar để thành lập công ty riêng.

Khách hàng đầu tiên của ông là Chuỗi siêu thị Whole Foods. SunEdison xoay xở tài chính để xây dựng một hệ thống năng lượng mặt trời trên mái nhà của một cửa hàng tại Edgewater, New Jersey. Chuỗi siêu thị đã đồng ý kí hợp đồng dài hạn.

“Chúng tôi đã khởi đầu như thế,” Shah chia sẻ.

Công ty đã một lần thất bại khi cuộc khủng hoảng tài chính buộc nó phải đưa ra kế hoạch chào bán cổ phiếu ra công chúng lần đầu tiên. Không đồng ý với kế hoạch huy động tiền từ ban lãnh đạo đã khiến quyền làm chủ của ông bị suy giảm, không lâu sau đó Shah đã rời đi. Hiện ông là chủ tịch của Generate Capital, một công ty đầu tư vào năng lượng tái tạo.

SunEdison được mua lại bởi Tập đoàn MEMC Electronic Materials của thành phố St. Peters, Missouri, với ý định phát triển việc sản xuất các tấm nền silicon – được sử dụng trong cả chất bán dẫn và pin mặt trời – đồng thời tạo ra doanh thu nhờ hoạt động phát triển năng lượng mặt trời. Giám đốc Điều hành Chatila đã chuyển văn phòng và các cuộc họp hội đồng quản trị đến Belmont, California, trong lòng thung lũng Silicon.

Công ty đã đầu tư mạnh vào cơ sơ của nó, bao gồm xây dựng nhà máy ở Italy và Malaysia. Nhưng khi giá trị của silicon rớt mạnh vào năm 2011 đã kéo theo lợi nhuận giảm. Vào năm 2013, MEMC đã đổi tên thành SunEdison và tiếp tục phát triển các dự án năng lượng mặt trời.

“Chúng tôi như thể động cơ vận hành cả công ty,” một người từng làm việc trong phòng phát triển dự án của công ty cho biết. Ông và các cựu nhân viên SunEdison khác đã giấu tên khi phát biểu, một phần vì họ vẫn làm việc trong ngành và lo sợ các ảnh hưởng xấu có thể xảy đến với mình.

(Còn tiếp)

Tác giả: Olivia Feld

Nguồn: Latimes 

Người dịch: Dạ Vũ